Martijn Daniëls
Inleiding
Waarom
een spreekbeurt over het skelet?
Ik wil graag een
spreekbeurt over het skelet houden omdat ik het een interessant onderwerp vind.
Ik wil aan jullie laten zien dat het skelet niet zo eng is als de meeste
kinderen denken. Het
skelet (ook wel geraamte genoemd) is
heel erg belangrijk. Het is best handig dat jullie er iets over leren.
In hoofdstuk 2 zal ik jullie uitleggen waarom het skelet zo belangrijk is. Maar
eerst wil ik jullie toch nog een paar enge verhalen vertellen.
Enge
oude verhalen
Het
bekendste verhaal is natuurlijk Magere Hein. Ik heb hier een afbeelding van
Magere Hein meegebracht
Plaatje
laten zien
Magere Hein is het
teken van de dood. Hij
wordt afgebeeld als een (levend) geraamte met een zeis met een zandloper
in zijn hand. De zeis is het symbool dat iedereen ooit dood gaat, net als een
zeis iedere korenhalm afsnijdt. De zandloper is het symbool van de tijd die door
gaat.
De
dodendans
De
dodendans komt uit de Middeleeuwen. In de dodendans dansen doden met levenden in
een rij, als teken dat iedereen ooit dood gaat. De doden kijken blij en de
levenden niet.
Nu
hebben we genoeg enge verhalen verteld en ga ik jullie meer vertellen over het
belang van het skelet.
Hoofdstuk
2
Waarom
heb je botten nodig?
Het skelet is
onmisbaar. Het
houdt je overeind en geeft je lichaam vorm. Zonder het skelet zou je een soort
pudding
zijn. Je skelet is heel sterk. Een
andere functie van het skelet is de bescherming van tere delen en organen. Een
voorbeeld hiervan is de longen en het hart die worden beschermd door de ribben.
De hersenen die worden beschermd door de schedel. Een laatste functie van het
skelet is de beweging samen met de spieren. Kijk maar eens op de poster achter
mij
Hoe
zijn botten opgebouwd?
Botten bestaan uit beencellen met daartussen een heleboel tussenstof, met als belangrijkste onderdeel calcium – dit noemen we ook kalk. Een bot is vrij stijf, maar ook buigzaam, zodat het niet knapt. De buitenkant van het bot is heel hard maar de binnenkant is zacht en sponsachtig. Het hele bot is overdekt met een speciaal laagje. Dit laagje noemen we het beenvlies. In sommige botten zit een soort gelei dat we beenmerg noemen. In dit beenmerg worden de nieuwe rode bloedcellen voor je lichaam gemaakt. Als we allemaal aan ons oor voelen, kun je merken dat dit een speciaal soort bot is. We noemen dit kraakbeen. Bij baby’s bestaat het hele skelet bijna helemaal uit kraakbeen. Bij het groeien wordt dit kraakbeen vervangen door gewone botten.
Het
skelet bij de mens
Een
reis door je eigen geraamte.
Baby’s
hebben ongeveer 350 botten in hun lijfje. Volwassen mensen hebben er nog maar
ongeveer 206. Dit verschil komt omdat bij baby’s nog niet alle botten aan
elkaar zijn gegroeid. Een belangrijk onderdeel van het skelet bij de mens zijn
de gewrichten. Deze maken beweging mogelijk. We hebben de volgende soorten
gewrichten:
-
scharniergewrichten: bijvoorbeeld de knie en de elleboog. Deze gewrichten kunnen
maar
in
een richting bewegen
-
kogelgewrichten: bijvoorbeeld de heup en de schouder. Deze gewrichten kunnen in
alle
richtingen
bewegen
-
draaigewrichten: bijvoorbeeld de nek. Deze gewrichten kunnen naar links en
rechts en naar
boven
en naar beneden bewegen.
Nu
wil ik jullie iets gaan vertellen over een aantal belangrijke botten in je
lichaam:
De
schedel:
De
belangrijkste taak van de schedel is het beschermen van je hersenen. Nog een
paar belangrijke onderdelen van de schedel zijn de ogen, de oren en de
smaakzintuigen. De schedel is dus eigenlijk het centrum van je lichaam. Ik noem
nog een paar belangrijke onderdelen van de schedel: Zo is er het kaakgewricht en
het jukbeen. Hier is een mooi plaatje van de schedel.
De wervelkolom:
De wervelkolom (ook
wel ruggengraat genoemd) bestaat uit 26 botten, die we wervels noemen. De
wervels zijn met elkaar verbonden.
Dankzij de wervelkolom kun je lopen en
rennen. Ook beschermt de wervelkolom de zenuwen die er door heen lopen. Bekende
wervels zijn de atlas en de draaier die helemaal bovenaan zitten en die ervoor
zorgen dat je ja kunt knikken en nee kunt schudden. Ik
heb hier een voorbeeld van de wervelkolom.
Armen
en benen:
De
belangrijkste bot van de arm is het opperarmbeen. Samen met het spaakbeen en de
ellepijp vormen zij de arm. De hand bestaat uit een groot aantal gewrichten. De
belangrijkste bot van het been is het dijbeen. Samen met het kuitbeen en het
scheenbeen vormen zij het been. De voet bestaat weer uit een groot aantal
gewrichten. Ik heb hier weer een paar voorbeelden van.
4.
Het skelet bij dieren
Zoogdieren
Het skelet van de zoogdieren lijkt veel op die van de mens. Zoogdieren komen
voor in verschillende vormen en afmetingen, aangepast aan hun omgeving en
leefomstandigheden. Dit geldt ook voor het skelet. Zo zijn er dus verschillen in
bijvoorbeeld de grootte van de botten en kan het ook zijn dat er een staartbot
is. Hier
zijn wat voorbeelden van skeletten van zoogdieren
Voorbeelden
laten zien
Vogels
Heel veel botten van vogels zijn hol van binnen. Hierdoor zijn ze licht. Dit is
weer handig bij het vliegen. Sommige botten van de vogels bevatten luchtzakjes,
die als extra uitbreiding van de longen gebruikt worden. Hier
zijn wat voorbeelden van skeletten van vogels.
Voorbeelden
laten zien
Vissen,
reptielen en amfibieën Reptielen en amfibieën hebben hetzelfde soort
skelet als zoogdieren en vogels want dit bestaat uit een schedel, ledematen en
een staart. Vissen bestaan uit een kop, een ruggenwervel waaraan
doornuitsteeksels vast zitten. Deze kennen jullie vast allemaal als de graatjes
in een stukje vis. Ook hebben vissen een heleboel soorten vinnen, zoals de
rugvin, de staartvin en de borstvin. Hier
zijn voorbeelden van skeletten van vissen, reptielen en amfibieën.
Voorbeelden
laten zien
Hoofdstuk
5
5.
Wat kan er allemaal misgaan?
Breuken Als je ongelukkig valt of struikelt kan het gebeuren dat je bot breekt. Dit geneest vanzelf. Maar de gebroken delen moeten wel netjes aan elkaar groeien. Vaker moeten de gebroken onderdelen dan gezet worden. Dit is erg pijnlijk. Daarna wordt er gips omheen gelegd, zodat de breuk niet meer los gaat. Als er een hele erge breuk is, komt het soms voor dat er metalen pennen worden gebruikt om de botten bij elkaar te houden.
Ziektes
Reuma: Bij
reuma zijn een of meer gewrichten tegelijk ontstoken.
Ook kan reuma aan de spieren ontstaan. Iedereen kan reuma krijgen, ook kinderen.
Als je reuma hebt, is er een pijn die altijd maar doorgaat. Gewrichten kunnen
vergroeien door reuma (ze kunnen scheef worden). Hierdoor kunnen mensen met
reuma heel vaak hun hobby’s niet meer doen, bijvoorbeeld breien, in de tuin
werken en sporten. Soms is de reuma zo erg dat ze niet meer kunnen lopen en in
een rolstoel komen te zitten.
Rachitis:
Zoals ik al in begin vertelde wordt bij kinderen het kraakbeen in de groei
vervangen door gewoon been. Soms gebeurt dit niet. De botten blijven dan slap
terwijl het kind gaat groeien. Hierdoor groeien de benen en de rug dan krom.
Deze ziekte noemen we rachitis. Deze ziekte kan ontstaan als een kind te weinig
boter, melk of eieren eet. Hierin zit vitamine D. Vitamine D zorgt ervoor dat
kraakbeen wordt vervangen door gewoon been.
Mijn
eigen verhaal over vliegende heupgewrichtsontsteking
Deze
ziekte heeft het woord vliegend omdat de pijn heel snel komt en ook weer heel
snel weggaat. De ziekte kan ontstaan door een virus, bijvoorbeeld na een
verkoudheid en komt voor bij kinderen tot 7 jaar. Zelf heb ik het ook
gehad en wel 3 keer. De eerste keer was ik 4 jaar en gebeurde het op vakantie.
Ik mocht toen niet meer lopen. Dit was heel lastig omdat het vakantie was.
Ook heb ik het nog een keer gehad met 5 jaar en met 6 jaar. Telkens aan het
rechterbeen. De laatste keer is er een röntgenfoto gemaakt, maar er was niets
ergs aan de hand. Gelukkig
is het daarna nooit meer gebeurd.
Dit was mijn spreekbeurt
Vragen
1.
Noem een ziekte die voor kan komen bij het skelet
Antwoord:
Reuma, rachitis en vliegende heupgewrichtsontsteking
2. Waar uit bestaat het skelet van de baby voor het grootste deel
Antwoord:
Kraakbeen
3. Wat is het bekendste enge verhaal over het skelet
Antwoord:Het verhaal van Magere Hein